Η Πορτάρα για την είσοδο στις φυλακές Γεντί Κουλέ (Αρχείο Σπύρου Παπαϊωάννου)
Οι φυλακές υπήρχαν και ...αντιλαλούσαν πάντα στην Ελλάδα (όπως και σ' όλον τον κόσμο...) και για διαφορετικούς κάθε φορά λόγους.
Από τη φυλακή του Σωκράτη, εκεί που περίμενε να πιει το κώνειό του μόνο και μόνο για να εφαρμόσει τον (άδικο!) νόμο της πόλης του, μέχρι τη φυλακή-τρύπα του Κολοκοτρώνη πάνω στο βράχο του Ναυπλίου, αλλά μέχρι και τη φυλακή του Μπελογιάννη, επειδή (στην ουσία) δεν υποστήριζε την ίδια ...ομάδα με τους τότε "κρατούντας".
Τόσο η λαϊκή μουσική παράδοση, όσο και η επώνυμη μουσική δημιουργία, ασχολήθηκαν ιδιαίτερα με τη φυλακή. Με αφορμή τα ρεμπέτικα, τις σχετικές παραστάσεις μου, αλλά και τηλεοπτικές μου εκπομπές με θέμα "Τα ρεμπέτικα της φυλακής", μάζεψα από δω κι από κει κάμποσες φωτογραφίες φυλακών. Αυτές θέλω να σας δείξω εδώ, μαζί με κάποια τραγούδια στα οποία γίνεται αναφορά αυτών των φυλακών. Κι είπα να τις χωρίσω ανάλογα με τη φυλακή.Ξεκινάμε με τις φυλακές του Γεντί Κουλέ, της Θεσσαλονίκης, οι οποίες εμφανίζουν τη μεγαλύτερη συχνότητα σε ρεμπέτικα.
Γεντί Κουλέ, εσωτερική άποψη
Γεντί Κουλέ
"Γεντί Κουλέ" σημαίνει "Επταπύργιο". Είναι ένα φρούριο στο
βορειοανατολικό άκρο στα τείχη της ακρόπολης της Θεσσαλονίκης. Τα τείχη
χτίστηκαν μαζί με την πόλη το 300 π.Χ. Από την τουρκοκρατία
χρησιμοποιήθηκαν σα φυλακή με κρατούμενους μεγάλες μορφές του τόπου μας ,
αλλά και ξένους που μας συμπαραστάθηκαν. Το 1890 χτίστηκαν και νέα
κτίρια, οπότε το Γεντί Κουλέ άρχισε να χρησιμοποιείται σα φυλακή
για άντρες, γυναίκες και στρατιώτες. Επίσης, στη συνέχεια,
...φιλοξένησε τους ηττημένους της εμφύλιας αδελφοκτόνας (και ηλίθιας, αν
θέλετε) σύρραξης και στη διάρκεια της Χούντας τους αντιστασιακούς. Εκεί
βρέθηκε και ο Λεωνίδας Κύρκος, έγκλειστος της δικτατορίας. Έχει πει για
το Γεντί Κουλέ: Το Γεντί Κουλέ είναι ένα μνημείο της βυζαντινής
εποχής και της ανθρώπινης βαρβαρότητας. Είναι μία έπαλξη για την
υπεράσπιση της ελευθερίας κι ένα σύμβολο καταπίεσης και απανθρωπιάς...
Και κάπου εκει στα τέλη του 1800 συναντάμε το αδέσποτο στιχάκι Αντιλαλούν οι φυλακές, το Μπούρτζι κι ο Γεντικουλές..., το οποίο στιχάκι χρησιμοποίησε ο Μάρκος το 1935 για να στήσει το εμβληματικό και αγέραστο ομώνυμο τραγούδι του της φυλακής. Το 1960 το είπε με επιτυχία και ο Μπιθικώτσης. Να και οι δύο ηχογραφήσεις.
Και κάπου εκει στα τέλη του 1800 συναντάμε το αδέσποτο στιχάκι Αντιλαλούν οι φυλακές, το Μπούρτζι κι ο Γεντικουλές..., το οποίο στιχάκι χρησιμοποίησε ο Μάρκος το 1935 για να στήσει το εμβληματικό και αγέραστο ομώνυμο τραγούδι του της φυλακής. Το 1960 το είπε με επιτυχία και ο Μπιθικώτσης. Να και οι δύο ηχογραφήσεις.
Το
Γεντί Κουλέ, δεν υπήρξε ποτέ σωφρονιστική φυλακή, αλλά απαίσια
μπουντρούμια, στα οποία οι έγκλειστοι ζούσαν χειρότερα και από ζώα. Οι
Θεσσαλονικείς, ούτε που υποψιάζονταν τι γινόταν εκεί πάνω στα
...Κάστρα. Υπήρχε, όπως πρωτόγραψε ο Ηλίας Πετρόπουλος, το
διαβόητο "Κελί 15", ένα σκοτεινό απομονωτήριο, μέσα από το οποίο
περνούσε ένας ανοιχτός οχετός! Μέσα από τον οχετό αυτόν περνούσε σίγουρα
και η ελάχιστη (προφανώς) αξιοπρέπεια των κρατούντων και υπευθύνων
γενικότερα -και σε όλες τις βαθμίδες- για την κατάσταση αυτή. Αφήνω πια
τη συμπεριφορά των δεσμοφυλάκων... Το 1984, μετά από έρευνα, η
αντεισαγγελέας Χρυσούλα Γιαταγάνα, αποκάλυψε φρικτά πράγματα. Και εκτός
του ότι απείλησαν την ίδια, την οικογένειά της και άκουσε τα χειρότερα,
δεν ίδρωσε το αυτί κανενός. Αφήστε που έγινε δίκη και αθωώθηκαν όλοι,
αφού ...αποδείχτηκε οτι το Γεντί Κουλέ ήταν μια ...αγγελική φυλακή. Να
τι θα πει Ελλάδα, για άλλη μια φορά! Δείτε τώρα ένα απόσπασμα από
συνέντευξη της Χ. Γιαταγάνα για το Γεντί Κουλέ.
Το Γεντί Κουλέ σταμάτησε να λειτουργεί σα φυλακή το 1989. Μάλιστα από
τότε χρησιμοποιείται ως χώρος πολιτιστικών εκδηλώσεων και μνήμης. Εδώ
μπορείτε να ρίξετε μια ματιά σε μια εκπομπή που έκανα στην ΕΤ3 για τις
φυλακές και το Γεντί Κουλέ, καθώς και σε μία εκδήλωσης μνήμης:
Εκδήλωση μνήμης του ΣΦΕΑ μέσα στο Γεντί Κουλέ 
Γεντί Κουλέ, εσωτερική άποψη
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου