Στέλιος Κερομύτης: Η ζωή, το μπουζούκι και η δισκογραφική διαδρομή ενός σπουδαίου ρεμπέτη

— Ο «αριστοκράτης» του πειραιώτικου ρεμπέτικου και η προσφορά του στη λαϊκή μας μουσική —

Ο Στέλιος Κερομύτης υπήρξε μία από τις ξεχωριστές μορφές του παλιού ρεμπέτικου και ένας από τους μουσικούς που συνδέθηκαν με τη διαμόρφωση του πειραιώτικου ήχου. Μπουζουξής, τραγουδιστής και δημιουργός, έζησε από κοντά μια εποχή κατά την οποία το ρεμπέτικο δεν ήταν απλώς ένα είδος μουσικής, αλλά κομμάτι της καθημερινότητας, της ζωής και των βιωμάτων των ανθρώπων των λαϊκών συνοικιών.

Γεννήθηκε στον Πειραιά στις αρχές του 20ού αιώνα. Για το ακριβές έτος γέννησής του υπάρχουν διαφορετικές αναφορές στις διαθέσιμες πηγές, με το 1907 και το 1908 να εμφανίζονται συχνότερα. Ο πατέρας του, Χαρίλαος Κερομύτης, ήταν επίσης μουσικός και μπουζουξής και αποτέλεσε μία από τις πρώτες σημαντικές επιρροές στη μουσική του πορεία.

Ο νεαρός Στέλιος μεγάλωσε μέσα στο περιβάλλον του Πειραιά, σε μια εποχή κατά την οποία το μπουζούκι και οι λαϊκοί μουσικοί αποκτούσαν σταδιακά τη δική τους θέση στη μουσική ζωή της πόλης. Από νωρίς ασχολήθηκε με το όργανο και σύντομα άρχισε να γνωρίζει μουσικούς που αργότερα θα έμεναν στην ιστορία του ρεμπέτικου.

Ανάμεσα στις σημαντικότερες γνωριμίες και συνεργασίες της καλλιτεχνικής του ζωής ήταν αυτή με τον Μάρκο Βαμβακάρη. Ο Κερομύτης βρέθηκε κοντά στον σπουδαίο δημιουργό και συμμετείχε στον κύκλο των μουσικών του πειραιώτικου ρεμπέτικου, σε μια περίοδο κατά την οποία διαμορφωνόταν ο χαρακτηριστικός ήχος του είδους.

Το ιδιαίτερο ύφος του, αλλά και η παρουσία του στα πάλκα, τον έκαναν να ξεχωρίσει. Δεν ήταν μόνο ένας καλός οργανοπαίκτης. Είχε χαρακτηριστική φωνή και προσωπικό τρόπο ερμηνείας, στοιχεία που τον βοήθησαν να αποκτήσει τη δική του θέση ανάμεσα στους τραγουδιστές και μπουζουξήδες της εποχής.

Ο Κερομύτης έμεινε γνωστός και με το προσωνύμιο «ο αριστοκράτης» του ρεμπέτικου. Η ονομασία αυτή συνδέθηκε με την εμφάνισή του, το παρουσιαστικό του και τον τρόπο με τον οποίο εμφανιζόταν ως μουσικός. Παράλληλα, σύμφωνα με τις βιογραφικές αναφορές, η οικογένειά του είχε καλύτερη οικονομική κατάσταση από εκείνη πολλών άλλων ανθρώπων του χώρου.

Η πρώτη του παρουσία στη δισκογραφία

Η δισκογραφική παρουσία του Στέλιου Κερομύτη ξεκινά στα τέλη της δεκαετίας του 1930. Το 1937 καταγράφονται από τις πηγές οι πρώτες γνωστές ηχογραφήσεις στις οποίες συμμετείχε, ανοίγοντας έναν δρόμο που θα τον οδηγούσε σε συνεργασίες με σημαντικούς μουσικούς και τραγουδιστές.

Ανάμεσα στα πρώτα τραγούδια που συνδέονται με το όνομά του βρίσκονται τα «Στου Βάβουλα τη γούβα» και «Το λάθος μου αισθάνομαι». Οι ηχογραφήσεις αυτές ανήκουν στην περίοδο κατά την οποία το προπολεμικό ρεμπέτικο περνούσε στη δισκογραφία και αποκτούσε μεγαλύτερη διάδοση.

Στη συνέχεια συνεργάστηκε με σημαντικούς δημιουργούς και ερμηνευτές της εποχής. Στο ρεπερτόριο και στις ηχογραφήσεις με τις οποίες συνδέθηκε συναντάμε ονόματα όπως ο Μάρκος Βαμβακάρης, ο Κώστας Σκαρβέλης, ο Παναγιώτης Τούντας, ο Κώστας Καρίπης και ο Βασίλης Τσιτσάνης.

Ιδιαίτερη θέση στη διαδρομή του είχαν και οι συνεργασίες του με την Ιωάννα Γεωργακοπούλου, ενώ η παρουσία του σε ηχογραφήσεις με άλλους σημαντικούς μουσικούς δείχνει πόσο ενεργός υπήρξε στο δισκογραφικό περιβάλλον της εποχής.

Ο Κερομύτης δεν περιορίστηκε στην ερμηνεία. Άφησε και δικές του δημιουργίες, οι οποίες αποτελούν μέρος της παλιάς ρεμπέτικης δισκογραφίας.

Σύμφωνα με τις διαθέσιμες δισκογραφικές καταγραφές, μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1950 είχε συμμετάσχει ως τραγουδιστής σε περισσότερες από σαράντα ηχογραφήσεις, ενώ ως δημιουργός συνδέεται με περίπου δεκαπέντε τραγούδια. Οι αριθμοί αυτοί μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το αρχείο και τον τρόπο καταγραφής των ηχογραφήσεων, όμως αποτυπώνουν τη σημαντική παρουσία του στη δισκογραφία του ρεμπέτικου.

Δισκογραφική Παρουσία – Χαρακτηριστικά Τραγούδια

(Πατήστε στους τίτλους για να ακούσετε τα τραγούδια στο YouTube):

«Στου Βάβουλα τη γούβα» (1937)

«Το λάθος μου αισθάνομαι» (1937)

«Το κρίμα μου θα την ευρεί» (1937)

«Η μόνη μου παρηγοριά» (1937)

«Εάν δεν ήσουν φθισικιά» (1937)

«Στη μουσική τον πόνο μου»

«Τα νιάτα μου απεφάσισα» (1938)

Η πλήρης δισκογραφία του είναι ευρύτερη και περιλαμβάνει συμμετοχές σε ηχογραφήσεις άλλων δημιουργών και συνεργασίες με σημαντικούς μουσικούς και τραγουδιστές της εποχής.

Ο Κερομύτης και οι μεγάλοι του ρεμπέτικου

Η καλλιτεχνική του πορεία συμπίπτει με μια ιδιαίτερα σημαντική περίοδο για το ελληνικό λαϊκό τραγούδι. Το ρεμπέτικο εξελισσόταν, οι ηχογραφήσεις πολλαπλασιάζονταν και το μπουζούκι γινόταν όλο και περισσότερο αναγνωρίσιμο ως βασικό όργανο της ελληνικής λαϊκής μουσικής.

Η συνεργασία του με τον Βασίλη Τσιτσάνη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ο Κερομύτης συμμετείχε σε ηχογραφήσεις στις οποίες ο Τσιτσάνης έπαιζε μπουζούκι, ενώ ο ίδιος αναλάμβανε το τραγούδι. Μέσα από τέτοιες συνεργασίες βρέθηκε δίπλα σε ανθρώπους που αργότερα θα θεωρούνταν θεμελιώδεις για την εξέλιξη του λαϊκού τραγουδιού.

Ωστόσο, η αξία του Κερομύτη δεν βρίσκεται μόνο στους αριθμούς των ηχογραφήσεων. Βρίσκεται κυρίως στο γεγονός ότι ανήκε στη γενιά των μουσικών που έζησαν το ρεμπέτικο στην εποχή που αυτό διαμορφωνόταν. Γνώρισε τα παλιά πάλκα, τους μουσικούς, τα τραγούδια και τις συνθήκες μέσα στις οποίες δημιουργήθηκε αυτή η ιδιαίτερη μουσική παράδοση.

Μια σημαντική μαρτυρία για το παλιό ρεμπέτικο

Ιδιαίτερη αξία έχει και μια συνέντευξη που παραχώρησε το 1967. Σε αυτήν μίλησε για το μπουζούκι, τα κουρδίσματα, τα μακάμια και τους παλιούς μουσικούς, ενώ αναφέρθηκε ακόμη στα χρόνια της Κατοχής και στη μεταπολεμική περίοδο.

Τέτοιες μαρτυρίες είναι πολύτιμες σήμερα, επειδή δεν παρουσιάζουν απλώς μια βιογραφία από απόσταση. Μεταφέρουν την εμπειρία ενός ανθρώπου που έζησε ο ίδιος την εποχή και γνώρισε από κοντά πρόσωπα και καταστάσεις που σημάδεψαν την ιστορία του ρεμπέτικου.

Ο Στέλιος Κερομύτης έφυγε από τη ζωή στις 6 Μαρτίου 1979, αφήνοντας πίσω του μια διαδρομή δεκαετιών. Οι ηχογραφήσεις του, οι συνθέσεις του και οι συνεργασίες του αποτελούν σήμερα ένα μικρό αλλά σημαντικό κομμάτι του μεγάλου αρχείου του ελληνικού ρεμπέτικου.

Η μουσική του έχει διασωθεί μέσα από παλιές 78 στροφών ηχογραφήσεις, επανεκδόσεις και συλλογές. Μεταξύ αυτών υπάρχουν και εκδόσεις αφιερωμένες αποκλειστικά στο έργο του, όπως συλλογές με ηχογραφήσεις της περιόδου 1937–1950.

Ο Κερομύτης ανήκει σε εκείνους τους ανθρώπους που μπορεί να μην έγιναν ποτέ τόσο γνωστοί στο ευρύ κοινό όσο ο Μάρκος Βαμβακάρης ή ο Βασίλης Τσιτσάνης, όμως η παρουσία τους ήταν απαραίτητη για να δημιουργηθεί και να εξελιχθεί το ρεμπέτικο.

Ήταν ένας μουσικός της γενιάς που έπαιξε, τραγούδησε και έζησε το ρεμπέτικο από μέσα. Και κάθε φορά που ακούγεται μια παλιά ηχογράφηση με τη χαρακτηριστική φωνή και το μπουζούκι του, επιστρέφει για λίγο μια ολόκληρη εποχή: ο παλιός Πειραιάς, τα λαϊκά κέντρα, οι παρέες, οι μουσικοί και το τραγούδι που έγινε αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής μουσικής ιστορίας.